Khi người thân qua đời để lại tài sản ở Việt Nam, không ít trường hợp người thừa kế đang sinh sống, làm việc hoặc định cư ở nước ngoài băn khoăn: Liệu tôi có thể khai nhận phần di sản của mình mà không cần trực tiếp về Việt Nam không?

Câu trả lời là “Có thể” – nhưng đi kèm với đó là những điều kiện và thủ tục pháp lý chặt chẽ, bởi thừa kế có yếu tố nước ngoài là một lĩnh vực được điều chỉnh bởi Bộ luật Dân sự 2015, Luật Công chứng 2014 và các quy định về hợp pháp hóa lãnh sự.

Theo quy định hiện hành, người đang ở nước ngoài vẫn có quyền hợp pháp để thực hiện việc khai nhận di sản tại Việt Nam, dù không có mặt trực tiếp, bằng một trong hai cách: ủy quyền cho người khác tại Việt Nam hoặc thực hiện thủ tục xác nhận tại Cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam ở nước ngoài.

Trong trường hợp ủy quyền, người thừa kế cần lập Giấy ủy quyền hợp pháp tại Đại sứ quán hoặc Lãnh sự quán Việt Nam, hoặc tại văn phòng công chứng nước sở tại (sau đó phải hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng sang tiếng Việt). Giấy ủy quyền này phải ghi rõ phạm vi và nội dung ủy quyền, như: khai nhận, ký kết văn bản phân chia di sản, nộp thuế và nhận tiền hoặc tài sản thay mặt người ủy quyền.

Với hình thức thứ hai, nếu người thừa kế chọn làm thủ tục tại cơ quan đại diện ngoại giao, họ có thể trực tiếp đến Đại sứ quán Việt Nam để ký văn bản khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản. Sau đó, hồ sơ sẽ được gửi về Phòng công chứng tại Việt Nam để lưu hồ sơ và đăng ký biến động tài sản.

Tuy nhiên, không phải mọi loại tài sản đều được xử lý giống nhau. Với bất động sản tại Việt Nam, luật quy định việc thừa kế phải tuân theo pháp luật nơi có tài sản, nghĩa là thủ tục khai nhận vẫn phải thực hiện tại Việt Nam, dù người thừa kế đang ở nước ngoài. Trong khi đó, với tài sản là động sản, tiền, cổ phần, sổ tiết kiệm, người thừa kế có thể ủy quyền nhận thay, chuyển tiền về nước ngoài hoặc giữ nguyên tại Việt Nam theo quy định quản lý ngoại hối.

Trên thực tế, một số khó khăn thường gặp là: giấy tờ của người ở nước ngoài chưa được hợp pháp hóa lãnh sự, di chúc lập ở nước ngoài không được công nhận tại Việt Nam, hoặc hồ sơ ủy quyền không đầy đủ. Những thiếu sót này dễ khiến hồ sơ bị trả lại, kéo dài thời gian giải quyết. Do đó, việc chuẩn bị hồ sơ đúng quy định và dịch công chứng hợp lệ là yếu tố then chốt để quá trình diễn ra suôn sẻ.

Có thể thấy, việc khai nhận di sản thừa kế khi đang ở nước ngoài không hề bị pháp luật cấm, nhưng yêu cầu sự chính xác và tuân thủ thủ tục hành chính quốc tế. Với sự hỗ trợ của các văn phòng công chứng và luật sư trong nước, người ở nước ngoài hoàn toàn có thể thực hiện quyền thừa kế hợp pháp của mình một cách an toàn, nhanh chóng và minh bạch – dù đang ở cách Việt Nam nửa vòng Trái đất.