Khi người lao động bị chấm dứt hợp đồng lao động trái luật, người lao động nên thực hiện các bước và chú ý những quyền lợi, nghĩa vụ sau:

1. Quyền của người lao động

• Có quyền khiếu nại, tố cáo đến các cơ quan chức năng như Thanh tra Lao động, Tòa án lao động để yêu cầu giải quyết tranh chấp.
• Yêu cầu người sử dụng lao động phải nhận lại mình vào làm việc theo hợp đồng lao động đã ký kết.
• Yêu cầu trả đủ tiền lương, đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho thời gian không được làm việc.
• Có quyền yêu cầu bồi thường ít nhất hai tháng tiền lương theo hợp đồng lao động.

1. Nghĩa vụ của người lao động khi đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật

• Người lao động không được hưởng trợ cấp thôi việc.
• Phải bồi thường cho người sử dụng lao động nửa tháng tiền lương và tiền tương ứng với những ngày không báo trước theo quy định.
• Phải hoàn trả chi phí đào tạo (nếu có).

1. Hành động khuyến nghị cho người lao động

• Nên thu thập bằng chứng về việc chấm dứt trái luật.
• Nộp đơn khiếu nại hoặc yêu cầu giải quyết tranh chấp tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
• Có thể đề nghị hòa giải lao động hoặc khởi kiện tại tòa án lao động.
• Trong thời gian chờ xử lý, giữ liên lạc với cơ quan chức năng và người sử dụng lao động để bảo đảm quyền lợi.

Như vậy, người lao động khi bị chấm dứt hợp đồng lao động trái luật không chỉ có quyền được bảo vệ, được nhận lại việc làm và các quyền lợi liên quan mà còn cần chủ động tố cáo, khiếu nại để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Đồng thời, nếu người lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng trái luật thì cũng chịu các hậu quả pháp lý về bồi thường và không hưởng trợ cấp thôi việc.