Việc từ chối nhận di sản thừa kế không còn xa lạ, nhất là với những người Việt đang sinh sống ở nước ngoài. Có người từ chối vì muốn nhường phần cho cha mẹ, anh chị em, có người lo ngại nghĩa vụ thuế hoặc tranh chấp kéo dài. Tuy nhiên, ít ai biết rằng hành động “từ chối” – nếu làm không đúng quy định – có thể dẫn đến hàng loạt rủi ro pháp lý, khiến quyết định của mình vô hiệu hoặc gây tranh chấp nghiêm trọng.
Pháp luật Việt Nam quy định rõ: việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và công chứng hoặc chứng thực hợp pháp (Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015).
Tuy nhiên, trong thực tế, nhiều người ở nước ngoài chỉ viết tay hoặc gửi email thông báo, hoặc lập văn bản tại nước sở tại nhưng không hợp pháp hóa lãnh sự.
Khi hồ sơ được gửi về Việt Nam, cơ quan công chứng hoặc Tòa án sẽ từ chối công nhận do không đảm bảo hình thức pháp lý quốc tế.
Hệ quả là, người thừa kế vẫn bị xem như đã nhận di sản, kéo theo nghĩa vụ về thuế hoặc trách nhiệm tài sản liên quan.
✅ Cách phòng tránh:
- Lập văn bản từ chối tại Đại sứ quán/Lãnh sự quán Việt Nam;
- Hoặc công chứng tại nước sở tại rồi hợp pháp hóa lãnh sự và dịch công chứng sang tiếng Việt trước khi gửi về Việt Nam.
Một lỗi phổ biến khác là thực hiện từ chối quá muộn. Theo luật, người thừa kế chỉ được từ chối trước khi di sản được phân chia. Nếu Phòng công chứng hoặc Tòa án đã lập văn bản khai nhận di sản, việc “từ chối” sau đó sẽ không được chấp nhận.
💬 Ví dụ:
Một người con định cư tại Canada, sau khi các anh chị em đã hoàn tất khai nhận di sản tại Việt Nam, mới gửi văn bản từ chối. Trong trường hợp này, pháp luật coi như người đó đã nhận, vì quá trình phân chia đã hoàn tất.
✅ Cách phòng tránh:
- Luôn theo dõi tiến trình thừa kế;
- Thực hiện từ chối ngay khi có thông báo mở thừa kế, tránh để quá hạn.
Pháp luật nghiêm cấm việc từ chối nhận di sản nhằm lẩn tránh nghĩa vụ tài sản (như nợ, bồi thường hoặc thuế). Nếu cơ quan chức năng phát hiện người thừa kế đang nợ tiền, nhưng cố tình từ chối nhận tài sản để “né” trách nhiệm, thì văn bản từ chối sẽ bị tuyên vô hiệu theo khoản 3 Điều 620 BLDS 2015.
✅ Cách phòng tránh:
- Nếu có nghĩa vụ tài chính, nên khai báo rõ ràng và giải quyết trước khi lập văn bản từ chối;
- Tham khảo luật sư để tránh bị xem là có hành vi gian lận tài sản.
Một số người chỉ ghi “từ chối nhận di sản” mà không nêu rõ tài sản cụ thể (nhà, đất, tiền gửi...). Điều này dễ dẫn đến hiểu nhầm là từ chối toàn bộ di sản, hoặc bị cơ quan công chứng từ chối do nội dung không rõ ràng.