Theo Bộ luật Lao động Việt Nam hiện hành (cập nhật mới nhất năm 2025), tranh chấp lao động là tranh chấp về quyền và nghĩa vụ, lợi ích phát sinh giữa các bên trong quá trình xác lập, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ lao động, cùng các tranh chấp phát sinh liên quan đến quan hệ lao động. Tranh chấp lao động gồm hai loại chính:
- Tranh chấp lao động cá nhân, xảy ra giữa người lao động với người sử dụng lao động, hoặc giữa người lao động với các tổ chức đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, và giữa người lao động thuê lại với người sử dụng lao động thuê lại.
- Tranh chấp lao động tập thể về quyền hoặc lợi ích, phát sinh giữa một hay nhiều tổ chức đại diện người lao động với người sử dụng lao động hoặc các tổ chức của người sử dụng lao động.
Về nguyên tắc giải quyết tranh chấp lao động, Bộ luật Lao động quy định gồm 5 nguyên tắc chính:
- Tôn trọng quyền tự định đoạt thông qua thương lượng giữa các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp.
- Ưu tiên giải quyết tranh chấp thông qua hòa giải, trọng tài, dựa trên tôn trọng quyền và lợi ích của các bên và lợi ích chung xã hội, không trái pháp luật.
- Tiến hành giải quyết một cách công khai, minh bạch, khách quan, kịp thời, nhanh chóng và đúng pháp luật.
- Bảo đảm sự tham gia đầy đủ của đại diện các bên trong quá trình giải quyết tranh chấp.
- Việc giải quyết tranh chấp do cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền tiến hành sau yêu cầu của các bên tranh chấp hoặc theo đề nghị có thẩm quyền và được các bên đồng ý.
Kể từ ngày 01/7/2025, công đoàn có trách nhiệm tham gia và giải quyết tranh chấp lao động cho người lao động, đóng vai trò là đại diện bảo vệ quyền lợi người lao động trong các tranh chấp này.
Tóm lại, tranh chấp lao động tại Việt Nam được pháp luật quy định rõ ràng về các loại tranh chấp, căn cứ phát sinh và nguyên tắc giải quyết nhằm bảo vệ quyền lợi của cả người lao động và người sử dụng lao động, đồng thời đảm bảo công bằng, nhanh chóng và phù hợp pháp luật trong quá trình giải quyết tranh chấp
Tranh chấp lao động theo quy định hiện hành tại Việt Nam được phân thành hai loại chính:
- Tranh chấp lao động cá nhân: diễn ra giữa người lao động và người sử dụng lao động, hoặc người lao động với tổ chức đưa người lao động đi làm việc nước ngoài theo hợp đồng, hoặc giữa người lao động thuê lại với người sử dụng lao động thuê lại. Các tranh chấp này thường liên quan đến việc thực hiện hợp đồng lao động, vi phạm pháp luật lao động, nội quy công ty, thỏa ước lao động tập thể.
- Tranh chấp lao động tập thể: phát sinh về quyền hoặc lợi ích giữa một hoặc nhiều tổ chức đại diện người lao động với người sử dụng lao động hoặc tổ chức của người sử dụng lao động.
Về chủ thể giải quyết tranh chấp lao động:
- Đối với tranh chấp lao động cá nhân, các chủ thể có thẩm quyền giải quyết bao gồm: hòa giải viên lao động, hội đồng trọng tài lao động, và tòa án nhân dân. Thông thường tranh chấp cá nhân phải qua thủ tục hòa giải trước khi đưa ra trọng tài hoặc tòa án, trừ trường hợp tranh chấp nghiêm trọng cần giải quyết nhanh.
- Đối với tranh chấp lao động tập thể về quyền, phải qua hòa giải viên lao động trước khi yêu cầu hội đồng trọng tài hoặc tòa án nhân dân giải quyết. Đối với tranh chấp lao động tập thể về lợi ích, phải hòa giải qua hòa giải viên lao động trước khi đưa ra hội đồng trọng tài hoặc tiến hành đình công.
Những cơ quan, tổ chức này sẽ đảm bảo quá trình giải quyết tranh chấp lao động diễn ra công khai, minh bạch, kịp thời, khách quan theo quy định pháp luật, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.